ชื่อไทย
ไคร้ย้อย
ชื่อท้องถิ่น
สารภีน้ำ (เชียงใหม่)/ ปูมปา (เลย)/ มุ่นน้ำ (เพชรบูรณ์)/ แต้วน้ำ (บุรีรัมย์)/ จิก ดอกปีใหม่ (กาญจนบุรี)/ คล้ายสองหู ผีหน่าย (สุราษฎร์ธานี)/ อะโน (ปัตตานี)/ กาบพร้าว (นราธิวาส)
ชื่อสามัญ
<p>Fairy petticoats</p>
ชื่อวิทยาศาสตร์

Elaeocarpus grandiflorus Sm.

สกุล
Elaeocarpus
สปีชีส์
grandiflorus
ชื่อพ้อง

Monocera grandiflora (Sm.) Hook.

Perinka grandiflora (Sm.) Raf.

Cerea radicans Thouars

Elaeocarpus lanceolatus Blume

Elaeocarpus radicans (Thouars) Hiern

Monocera lanceolata (Blume) Hassk.

ชื่อวงศ์
ELAEOCARPACEAE
กลุ่มพรรณไม้
ไม้ต้น
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ลำต้น ไม้ต้นไม่พลัดใบ สูงได้ถึง 30 ม. เปลือกเรียบ สีน้ำตาลอมเทา เรือนยอดแผ่กว้าง ทรงพุ่มทึบ แตกกิ่งต่ำ กิ่งอ่อนเกลี้ยง 

ใบ เป็นใบเดี่ยว เรียงเวียน ออกมากตามปลายกิ่ง ก้านใบยาว 0.2-4.0 ซม. แผ่นใบรูปใบหอกกลับ กว้าง 1.2-5.0 ซม. ยาว 4.5-20.0 ซม. ปลายแหลม โคนรูปลิ่ม ขอบจักฟันเลื่อย แผ่นใบค่อนข้างหนาคล้ายแผ่นหนัง ด้านบนสีเขียวเข้ม เกลี้ยง ด้านล่างสีอ่อนกว่า มีขนประปรายหรือเกลี้ยง เส้นแขนงใบ 6-9 คู่ มักมีตุ่มใบตามซอกระหว่างเส้นแขนงใบกับเส้นกลางใบ

ดอก เป็นช่อดอกแบบช่อกระจะ ออกตามซอกใบใกล้ปลายกิ่ง ห้อยลง แต่ละช่อยาว 2-10 ซม. ดอกรูประฆัง ดอกบานเส้นผ่านศูนย์กลาง 2-2.5 ซม. กลีบเลี้ยง 5 กลีบ สีชมพูแกมสีเหลืองนวล รูปใบหอก กว้าง 2 มม. ยาว 1.2-2.5 ซม. มีขนประปรายทั้ง 2 ด้าน กลีบดอก 5 กลีบ สีขาว รูปไข่กลับ กว้าง 1 ซม. ยาว 2-2.5 ซม. มีขนประปรายทั้งสองด้าน โคนกลีบด้านในมีกลุ่มขนตามสัน 2 สัน  ปลายกลีบจักเป็นครุย เกสรเพศผู้ 25-60 เกสร รังไข่อยู่เหนือวงกลีบ มีขนละเอียดปกคลุมหนาแน่น

ผล แบบผลผนังชั้นในแข็ง รูปทรงรีหรือรูปกระสวย กว้าง 1.5-2 ซม. ยาว 2.5-4 ซม. ปลายและโคนแหลม ผิวเกลี้ยง ก้านผลยาว 2-6 ซม.

เมล็ด รูปกระสวย แข็ง มี 1 เมล็ด

สภาพนิเวศ
กลางแจ้ง
สภาพนิเวศวิทยา

พบตามริมน้ำในป่าดิบ ที่สูงจากระดับทะเลปานกลาง 50-800 ม. 

ถิ่นกำเนิด

 

อินเดีย เมียนมา ภูมิภาคอินโดจีน มาเลเซีย อินโดนีเซีย ฟิลิปปินส์

การกระจายพันธุ์

ในประเทศไทยพบทั่วทุกภาค ในต่างประเทศพบที่อินเดีย เมียนมา ภูมิภาคอินโดจีน มาเลเซีย อินโดนีเซีย และฟิลิปปินส์

การปลูกและการขยายพันธุ์

ขยายพันธุ์โดยการเพาะเมล็ด

ระยะเวลาการติดดอก
เกือบตลอดปี
ระยะเวลาการติดผล
เกือบตลอดปี
ประเภทการใช้ประโยชน์
สมุนไพร,พืชประดับ,พืชให้ร่มเงา

เปลือกสด บดละเอียดทำเป็นยาพอกแก้แผลเปื่อย

ใบ ต้มดื่มเป็นยาบำรุงกำลัง ใบแห้ง รักษาโรคซิฟิลิส

เมล็ด ยาขับปัสสาวะ บรรเทาอาการปวดเนื่องมาจากปัสสาวะไม่ออก หรือนิ่วในปัสสาวะ

แหล่งอ้างอิง

ฉัตรชัย เงินแสงสรวย, รัมภ์รดา มีบุญญา, ปวีณา เวสภักตร์, ณัฐนนท์ มีพรหม, สิริพร ชดช้อย, วีรีศา บุญทะศักดิ์ และจามิกร วงศ์จิ้ว. 2562. พรรณไม้ในวังสระปทุม. มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์, กรุงเทพฯ.

ฐานข้อมูลพรรณไม้ องค์การสวนพฤกษศาสตร์. 2554. “ไคร้ย้อย”. [ระบบออนไลน์]. แหล่งที่มา: http://www.qsbg.org/database/botanic_book%20full%20option/search_detail.asp?botanic_id=2486 (10 ตุลาคม 2559).

มูลนิธิโครงการหลวง 2552. องค์ความรู้เรื่องพืชป่าที่ใช้ประโยชน์ทางภาคเหนือของไทย เล่ม 1. อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด. กรุงเทพมหานคร. 808 น.

มูลนิธิสวนหลวง ร.9. 2542. พรรณไม้ในสวนหลวง ร.9. เล่ม 2 พิมพ์ครั้งที่ 1. อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด. กรุงเทพมหานคร.139 น.

ฐานข้อมูลพรรณไม้ องค์การสวนพฤกษศาสตร์. 2554. “ไคร้ย้อย”. [ระบบออนไลน์]. แหล่งที่มา: http://www.qsbg.org/database/botanic_book%20full%20option/search_detail.asp?botanic_id=2486 (10 ตุลาคม 2559).

POWO (2019). Plant of the World Online. Facilitated by the royal Botanic Gardens, Kew. Published on the Internet, https://powo.science. kew.org/. Retrieved 1 September 2022.

TPL. 2013. The Plant List Version 1.1.Published on the Internet; Available Source: http://www.theplantlist.org/ (accessed 1st January), September 1, 2022.

 

รายการรูปภาพ

กลับหน้ารายการพรรณไม้