ชื่อไทย
พะยูง
ชื่อท้องถิ่น
กระยง, กระยุง (เขมร สุรินทร์); ขะยุง (อุบลราชธานี); แดงจีน (ปราจีนบุรี); ประดู่ตม, ประดู่น้ำ (จันทบุรี); ประดู่ลาย (ชลบุรี); ประดู่เสน (ตราด); พะยูงไหม (สระบุรี); หัวลีเมาะ (จีน)
ชื่อสามัญ
<p>Siamese rosewood</p>
ชื่อวิทยาศาสตร์

Dalbergia cochinchinensis Pierre

สกุล
Dalbergia
สปีชีส์
cochinchinensis
ชื่อพ้อง

Amerimnon cambodianum Pierre

Amerimnon cochinchinense Pierre

Amerimnon fuscum Pierre

Dalbergia cambodiana Pierre

Dalbergia cochinchinensis Laness.

Dalbergia fusca var. enneandra S. Q. Zou & J. H. Liu

ชื่อวงศ์
FABACEAE
กลุ่มพรรณไม้
ไม้ต้น
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ลำต้น ไม้ต้นผลัดใบ สูง 10-30 ม. ยอดอ่อนมีขนละเอียดหรือค่อนข้างเกลี้ยง 

ใบ เป็นใบประกอบแบบขนนกปลายคี่ เรียงเวียน ก้านใบยาว 2.5-5 ซม. แกนกลางใบยาว 6.5-15 ซม. เกลี้ยง มี 7-9 ใบย่อย เรียงสลับ รูปรีหหรือรูปไข่ กว้าง 2-5 ซม. ยาว 3.5-10 ซม. ปลายแหลม โคนมนหรือมนกลม ขอบเรียบ แผ่นใบบางคล้ายกระดาษ ด้านบนสีเขียวเข้ม ด้านล่างสีอ่อนกว่า เกหลี้ยงทั้ง 2 ด้าน เส้นแขนงใบข้างละ 7-9 เส้น เห็นชัดทั้ง 2 ด้าน เส้นใบย่อยแบบร่างแห เห็นชัดทางด้านล่าง หูใบขนาดเล็ก ร่วงง่าย ก้านใบย่อยยาว 2-5 มม. 

ดอก เป็นช่อดอกแบบช่อแยกแขนง ออกตามปลายกิ่ง แต่ละช่อยาว 10-20 ซม. ใบประดับและใบประดับย่อยขนาดเล็ก ร่วงง่าย ก้านดอกยาวประมาณ 1 มม. กลีบเลี้ยงโคนเชื่อมติดกันเป็นหลอดสั้น ปลายแยกเป็นแฉก สีเขียว เกลี้ยง กลีบดอกสีขาวนวลหรือสีขาวอมเหลือง กลีบกลางรูปค่อนข้างกลม เส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 3.5 มม. โคนคอดคล้ายก้านกลีบ ยาวประมาณ 1.5 มม. กลีบคู่ข้างรูปขอบขนาน กว้างประมาณ 1 มม. ยาวประมาณ 3.5 มม. โคนคอดคล้ายก้านกลีบ ยาวประมาณ 1.5 มม. กลีบคู่ล่างกว้างประมาณ 2 มม. ยาวประมาณ 3.5 มม. โคนคอดคล้ายก้านกลีบ ยาวประมาณ 1.5 มม. เกสรเพศผู้ 10 เกสร เชื่อมรวมกันเป็น 1 มัด เกสรเพศเมียรังไข่อยู่เหนือวงกลีบ เกลี้ยง มีออวุล 4 เม็ด

ผล เป็นฝักแบน รูปขอบขนานแกมรูปแถบ กว้างประมาณ 1 ซม. ยาว 4.5-8 ซม. ผนังผลบาง ผลอ่อนสีเขียว ผลแห้งสีน้ำตาล 

เมล็ด รูปไต กว้างประมาณ 6 มม. ยาวประมาณ 4 มม. สีน้ำตาลแดง มี 1-4 เมล็ด

สภาพนิเวศ
กลางแจ้ง
สภาพนิเวศวิทยา

พบตามป่าเบญจพรรณและป่าดิบแล้ง ที่สูงใกล้ระดับทะเลปานกลางถึง 200 ม. 

ถิ่นกำเนิด

ภูมิภาคอินโดจีน

การกระจายพันธุ์

ในประเทศไทยพบทางภาคตะวันออก ภาคกลาง และภาคตะวันออกเฉียงใต้ ในต่างประเทศพบที่ เวียดนาม ลาว และกัมพูชา

การปลูกและการขยายพันธุ์

ขยายพันธุ์โดยการเพาะเมล็ด

ระยะเวลาการติดดอก
มกราคม-กรกฎาคม
ระยะเวลาการติดผล
กุมภาพันธ์-กันยายน
ประเภทการใช้ประโยชน์
พืชประดับ,พืชวัสดุ,พืชใช้เนื้อไม้,พืชให้ร่มเงา,พืชเศรษฐกิจ

เนื้อไม้ ใช้ทำสิ่งปลูกสร้าง เฟอร์นิเจอร์ เครื่องมือใช้สอย และเครื่องดนตรี

แหล่งอ้างอิง

กรมวิชาการเกษตร. “อนุสัญญาไซเตสกับไม้พะยูง (ตอนที่ 2)”. [ระบบออนไลน์]. แหล่งที่มา: http://doa.go.th/pibai/pibai/n19/v_4-may/ceaksong.html (9 กันยายน 2560).

สำนักงานความหลากหลายทางชีวภาพด้านป่าไม้ กรมป่าไม้. “พะยูง”. [ระบบออนไลน์]. แหล่งที่มา: http://biodiversity.forest.go.th/index.php?option=com_dofplant&id=68&view=showone&Itemid=59 (10 มกราคม 2560).

สำนักงานหอพรรณไม้ สำนักวิจัยการอนุรักษ์ป่าไม้และพรรณพืช กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. 2557. ชื่อพรรณไม้แห่งประเทศไทย เต็ม สมิตินันทน์ ฉบับแก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2557. สำนักงานพระพุทธศาสนา, กรุงเทพฯ.

E-Flora of Thailand. 2024. Dalbergia cochinchinensis Pierre. Published on the Internet, https://botany.dnp.go.th/eflora/floraspecies.html?tdcode=07516. Accessed on: 17 Jun 2024

Plants For A Future. 2012. “Dalbergia cochinchinensis - Pierre”. [ระบบออนไลน์]. แหล่งที่มา: http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Dalbergia+cochinchinensis (9 กันยายน 2560).

POWO (2019). Plant of the World Online. Facilitated by the royal Botanic Gardens, Kew. Published on the Internet, https://powo.science. kew.org/. Retrieved 17 June 2024.

TPL. 2013. The Plant List Version 1.1.Published on the Internet; Available Source: http://www.theplantlist.org/ (accessed 1st January), June 17, 2024.

รายการรูปภาพ

กลับหน้ารายการพรรณไม้